Phần lớn trường gọi tới xưởng đều mở đầu bằng cùng một câu, đó là nên lấy bảng mấy tấm. Thực ra đó là câu nên hỏi thứ hai, bởi số tấm không phải thứ nhà trường chọn theo ý thích mà là thứ được quyết định bởi bề ngang mảng tường đầu lớp, hồ sơ gắn hệ 2 tấm với bảng dài trên 2 m và hệ 3 tấm với bảng dài trên 4,2 m, và bởi cỡ tivi mà phòng định lắp.
Thứ tự chốt hợp lý gồm bốn bước, xếp theo mức khó sửa về sau. Cỡ tivi chốt trước, rồi tới bề ngang tường để suy ra số tấm, rồi tới ánh sáng của chính mảng tường ấy, và sau cùng mới tới mặt bảng. Riêng chiều cao thì không cần chọn, vì mọi hệ bảng trượt của xưởng đều làm theo khổ (L × 1230) mm, trong đó L là chiều dài cắt theo tường của từng phòng.
Cỡ tivi phải chốt trước số tấm
Đây là bước hay bị bỏ qua nhất, mà lại là bước gây tốn kém nhất khi làm sai. Lý do rất đơn giản, đó là tivi và bảng cùng đứng trên một mảng tường và tranh nhau từng centimet của mảng tường ấy. Chỗ dễ nhầm là con số inch nói về đường chéo màn hình, còn thứ thật sự ăn vào tường lại là chiều ngang của nó, và chiều ngang ấy bao giờ cũng lớn hơn cảm giác khi nghe con số inch. Bao nhiêu centimet dành cho màn hình là bấy nhiêu centimet mất khỏi phần mặt viết, nên chỉ cần đổi cỡ màn hình là cả bố cục bảng phải tính lại. Chốt tivi sau khi đã đặt bảng thì hoặc màn hình không vừa chỗ chừa sẵn, hoặc mặt viết còn lại hẹp hơn nhà trường tưởng.
Vì vậy nếu nhà trường chưa biết chắc vài năm nữa phòng có lên màn hình lớn hơn hay không, thì nên lấy luôn cỡ lớn hơn để tính bố cục ngay từ bây giờ, thừa chỗ vẫn hơn thiếu chỗ. Khoảng tường lộ ra khi kéo bảng khác nhau giữa các hệ, chi tiết ở bài khoảng lộ ra của bảng trượt 3 tấm chỉ bằng một tấm bảng, còn cách tính chiều dài bảng theo đường chéo màn hình thì ở bài phòng đã có tivi thì đặt bảng trượt dài bao nhiêu.
Bề ngang tường quyết định số tấm
Sau khi đã biết phòng có tivi hay không và tivi cỡ nào, việc còn lại là đo bề ngang mảng tường đầu lớp. Hồ sơ sản phẩm của xưởng gắn mỗi hệ với một mốc bề ngang riêng, và đọc mấy mốc ấy là gần như ra ngay số tấm. Hệ hai tấm ghi cho bảng dài trên 2 m, hệ ba tấm ghi cho bảng dài trên 4,2 m, còn dòng bảng trượt treo tường mã HBV01XT bản xanh và HBV01TT bản trắng thì ghi từ 4,5 m trở lên. Trường có mảng tường ngắn mà cứ muốn nhiều tấm thì rốt cuộc mỗi tấm hẹp lại, viết được ít chữ, và tiền bỏ thêm cho hệ ray không đổi lấy được mặt viết nào đáng kể.
Có một con số nữa phải nhớ khi đo, đó là khung tổng thể luôn rộng hơn mặt bảng khoảng 8 cm vì phần viền còn phải chứa ray và cơ cấu trượt. Bảng mặt 4 m thì khung đã chiếm khoảng 4,08 m tường. Cách đo cho đúng, gồm cả chỗ vướng cột và hộp kỹ thuật, có ở bài khung bảng trượt rộng hơn mặt bảng 8 cm nên đo tường thế nào.
Chiều cao treo là quy định chứ không phải lựa chọn
Nhiều trường hỏi nên treo bảng cao bao nhiêu, và câu trả lời là điều ấy đã có sẵn trong tiêu chuẩn thiết kế trường học, không phụ thuộc vào loại bảng hay vào sở thích của ai. Với trường tiểu học, mục 5.2.6 của TCVN 8793:2011 đặt mép dưới bảng cách sàn từ 0,65 đến 0,8 m. Với trường trung học cơ sở và trung học phổ thông, mục 5.2.12 của TCVN 8794:2011 nâng khoảng ấy lên 0,8 đến 1,0 m. Riêng bảng dùng cho học sinh khuyết tật thì cả hai tiêu chuẩn đều yêu cầu mép dưới không nhỏ hơn 0,4 m. Treo bảng tiểu học theo độ cao của trường trung học là các em lớp một lớp hai phải với tay lên mới viết được phần trên cùng, một lỗi nhìn qua không thấy nhưng thầy cô đứng lớp thì biết ngay.
Vì chiều cao bảng của xưởng cố định ở 1230 mm nên chỉ cần biết mép dưới là suy ra được mép trên, và nhà trường kiểm tra lại bản vẽ của bên thi công rất nhanh.
Ánh sáng phải xong trước khi khoan tường
Đây là bước dễ quên nhất mà sửa sau lại đắt nhất, bởi sửa ánh sáng nghĩa là đi lại đường dây và đục lại trần, trong khi bảng thì đã bắt vít vào tường rồi. Bảng 4 của TCVN 8794:2011 yêu cầu độ rọi trên mặt bảng đạt 500 lux, cao hơn hẳn mức 300 lux của chiếu sáng chung trong phòng học, và ghi rõ đó là độ rọi đứng chống loá. Nghĩa là mặt bảng cần một dàn đèn riêng chứ không sống nhờ đèn trần của cả phòng được. Mục 6.2.4 của cùng tiêu chuẩn còn có một điều cấm rất dứt khoát, đó là không cho phép chiếu sáng từ phía tường bố trí bảng lớp học, vì ánh sáng hắt ngược từ sau lưng bảng sẽ làm học sinh ngồi chéo góc chói mắt suốt buổi.
Thứ tự đúng ở công trường vì thế là chốt vị trí bảng, rồi tính dàn đèn cho mảng tường ấy, rồi mới khoan. Làm ngược lại thì hoặc phải chấp nhận bảng thiếu sáng, hoặc phải thuê thợ điện quay lại.
Mặt bảng chốt sau cùng vì đổi được mà không động tới khung
Đến đây thì phần khó đã xong, và cái còn lại chính là phần nhà trường được tự do nhất. Mặt bảng của xưởng nhập khẩu từ Hàn Quốc, làm từ thép tấm mạ kẽm có lớp sơn nung sẵn ngay từ nhà máy, có ba kiểu thường dùng là xanh trơn viết phấn, xanh kẻ ô ly và trắng viết bút dạ, phía sau lưng lót tấm đỡ dày 15 mm để bảng không cong võng phần giữa khi thầy cô tì bút viết mạnh. Điểm hay của hệ nhiều tấm là mỗi tấm đặt được một loại mặt khác nhau. Lớp một và lớp hai thường lấy một tấm ô ly cho các em luyện chữ và một tấm trơn cho cô giảng bài, lên lớp ba tới lớp năm thì vẫn nên giữ một tấm ô ly nhưng dùng thưa hơn, còn các cấp trên và trung tâm thì tuỳ môn mà ghép xanh với trắng. Cách chia mặt cho từng tấm có ở bài hệ bảng trượt 2 tấm mỗi tấm một loại mặt, còn phần so sánh xanh với trắng thì ở bài bảng từ xanh và bảng từ trắng nên chọn loại nào.
Bảng tra nhanh thứ tự chốt và mức khó sửa
| Bước | Chốt gì | Căn cứ | Sửa sau thì tốn gì |
|---|---|---|---|
| 1 | Cỡ tivi hoặc màn hình | Nhu cầu dạy học của phòng | Tính lại bố cục, có khi phải thay bảng |
| 2 | Số tấm | Bề ngang tường, trừ 8 cm phần khung | Thay cả bảng và khoan lại tường |
| 3 | Chiều cao treo | TCVN 8793:2011 và TCVN 8794:2011 | Khoan lại tường |
| 4 | Dàn đèn mặt bảng | TCVN 8794:2011, Bảng 4 và mục 6.2.4 | Đi lại dây điện và đục trần |
| 5 | Mặt bảng xanh trơn, ô ly hay trắng | Cấp học và môn dạy | Thay tấm mặt, giữ nguyên khung |
Còn hai điều nhỏ nên dặn nhà trường ngay lúc bàn giao. Thứ nhất, hồ sơ kỹ thuật ghi rõ không tác động lực quá 10 kg lên các thanh treo trên và dưới, tức là đừng để học sinh đu lên thanh treo vì bảng sẽ bị xệ. Thứ hai, bảng của xưởng bảo hành 12 tháng theo tiêu chuẩn nhà máy và bảo trì lâu dài về sau, nên khi ray bắt đầu nặng tay thì gọi thợ chỉnh chứ đừng tự tháo. Những điều khoản còn lại nên ghi vào hợp đồng thì có ở bài năm sai lầm khi mua bảng trượt, và phần cấu tạo khung cùng hệ ray thì ở bài bảng trượt thông minh, cấu tạo và cách chọn số tấm.
Nội thất Hồng Đức sản xuất bảng trượt ngang tại Lô C, Khu công nghiệp Lễ Môn, phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa, cung cấp cho trường học trong tỉnh và các tỉnh lân cận. Các hệ đang làm gồm bảng trượt 2 tấm, bảng trượt 3 tấm và bảng trượt 4 tấm.
Trường đọc cho chúng tôi ba số qua 0914 312 295, gồm bề ngang mảng tường đầu lớp, chiều cao trần và đường chéo tivi nếu phòng có lắp, chúng tôi tính giúp cấu hình rồi mới báo giá.
Ghi chú về số liệu
- Khổ (L × 1230) mm, mốc bề ngang của từng hệ là trên 2 m cho hệ 2 tấm, trên 4,2 m cho hệ 3 tấm và từ 4,5 m trở lên cho dòng treo tường HBV01XT, HBV01TT, cùng tấm đỡ 15 mm phía sau mặt bảng, lấy từ hồ sơ sản phẩm của Công ty Cổ phần Thiết bị giáo dục Hồng Đức, rà ngày 14/09/2026.
- Chênh lệch khoảng 8 cm giữa khung tổng thể và mặt bảng, giới hạn lực 10 kg lên thanh treo, bảo hành 12 tháng theo tiêu chuẩn nhà máy, cũng lấy từ hồ sơ kỹ thuật sản phẩm của công ty.
- Chiều cao treo bảng cho trường tiểu học 0,65 đến 0,8 m, theo TCVN 8793:2011 Trường tiểu học, Yêu cầu thiết kế, mục 5.2.6.
- Chiều cao treo bảng cho trường trung học 0,8 đến 1,0 m, độ rọi 300 lux cho phòng học và 500 lux cho mặt bảng, điều cấm chiếu sáng từ phía tường bố trí bảng, theo TCVN 8794:2011 Trường trung học, Yêu cầu thiết kế do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, mục 5.2.12, Bảng 4 và mục 6.2.4.
- Mép dưới bảng cho học sinh khuyết tật không nhỏ hơn 0,4 m, nêu trong cả hai tiêu chuẩn trên.
- Cách chia mặt bảng theo cấp học là thực tế đặt hàng của trường tiểu học tại Thanh Hóa và các tỉnh lân cận, không phải quy định bắt buộc.
- Bài không nêu giá vì công ty báo giá theo yêu cầu, phụ thuộc chiều dài bảng, số tấm và loại mặt bảng.
Bài do bộ phận kinh doanh Công ty Cổ phần Thiết bị giáo dục Hồng Đức biên soạn, dựa trên hồ sơ kỹ thuật sản phẩm và thực tế lắp đặt bảng trượt cho trường học tại Thanh Hóa và các tỉnh lân cận.