Khoảng lộ ra của bảng trượt 3 tấm chỉ bằng một tấm bảng

Hệ 3 tấm trượt được bao nhiêu

Hình dung cho dễ thì cứ nghĩ tấm giữa như một cánh cửa lùa. Nó chạy sang trái thì nằm chồng lên tấm trái, chạy sang phải thì nằm chồng lên tấm phải, và chỗ nó vừa rời khỏi chính là khoảng tường lộ ra. Dù đẩy sang bên nào thì khoảng ấy cũng chỉ rộng bằng đúng một tấm, không co giãn thêm được.

Trên hệ 4 tấm thì có hai cánh cửa lùa như vậy nằm cạnh nhau, một cánh chạy sang trái và một cánh chạy sang phải. Khi cả hai cùng dạt ra thì phần tường lộ ra ở giữa rộng gấp đôi. Đây không phải chuyện hệ nào tốt hơn, mà là hai bài toán khác nhau: hệ 3 tấm cho một khoảng vừa phải, hệ 4 tấm cho một khoảng rộng.

Cũng vì thế mà bề rộng mỗi tấm là con số đáng hỏi khi đặt hàng, chứ không phải chỉ hỏi tổng chiều dài. Hai bảng cùng dài 4 m, một cái chia ba tấm và một cái chia bốn tấm, sẽ cho hai khoảng lộ khác hẳn nhau.

Vì sao khoảng lộ ra quyết định cỡ màn hình lắp được

Tivi hay màn hình tương tác gắn trên mảng tường phía sau bảng, và lúc giáo viên cần dùng thì đẩy tấm bảng ra để nó hiện lên. Màn hình phải nằm lọt trong khoảng lộ ra ấy, nếu không thì kéo hết cỡ vẫn còn một phần bị tấm bảng che. Chỗ dễ nhầm nằm ở đơn vị đo. Con số inch mà nhà trường quen dùng là đường chéo màn hình, còn thứ ăn vào khoảng lộ lại là bề ngang thật tính cả viền, và viền thì mỗi hãng làm một khác. Nên khi tính, phải lấy bề ngang thật của chiếc màn hình định lắp chứ không quy đổi áng chừng từ số inch.

Với hệ 3 tấm, vì khoảng lộ chỉ bằng một tấm nên dư địa hẹp hơn, và một chiếc màn hình lớn có thể vượt quá khoảng ấy. Với hệ 4 tấm thì thoáng hơn, nhưng vẫn phải tính chứ không phải muốn lắp cỡ nào cũng được. Cách quy chiều dài bảng theo cỡ màn hình có ở bài phòng đã có tivi thì đặt bảng trượt dài bao nhiêu mét.

Đo những gì trước khi đặt hàng

Có bốn số cần chuẩn bị, và nên đo đủ cả bốn trong một lần thay vì gọi đi gọi lại. Số thứ nhất là bề ngang thật của tivi hoặc màn hình tương tác tính cả viền, đo bằng thước chứ không lấy con số inch. Số thứ hai là chiều dài mảng tường định lắp bảng, đo tới chỗ vướng cột, tủ hoặc hộp kỹ thuật gần nhất ở hai đầu. Số thứ ba là chiều cao từ sàn lên trần, kèm vị trí ổ cắm và đường dây có sẵn.

Số thứ tư là số hầu như không ai nhắc tới khi gọi đặt hàng, đó là cỡ màn hình mà trường dự tính nâng lên trong vài năm tới. Nói ra con số ấy ngay từ đầu thì bên bán chia bề rộng các tấm sao cho khoảng lộ đủ chỗ cho cả màn hình tương lai, và nhà trường không phải động tới hệ bảng khi nâng cấp.

Khi nào hệ 3 tấm là lựa chọn hợp lý

Hệ 3 tấm hợp nhất với phòng không dùng màn hình lớn, hoặc dùng máy chiếu chiếu thẳng lên mặt bảng. Trong hoàn cảnh đó thì hai tấm ngoài cố định lại thành ưu điểm, vì hệ có ít bộ phận chuyển động hơn, ray chịu tải nhẹ hơn, và chi phí thường thấp hơn hệ 4 tấm cùng chiều dài. Ngược lại, có mấy trường hợp nên cân nhắc hệ 4 tấm ngay từ đầu. Phòng đã có màn hình cỡ lớn hoặc chắc chắn sẽ lên cỡ lớn thì cần khoảng lộ rộng, và đó là thế mạnh của hệ 4 tấm. Mảng tường ngắn cũng là một trường hợp đáng nghĩ, vì tường ngắn thì mỗi tấm phải hẹp đi, mà tấm giữa hẹp nghĩa là khoảng lộ cũng hẹp theo. Phòng đa năng dùng chung nhiều bộ môn thì mỗi môn một cỡ thiết bị trình chiếu, nên khoảng lộ rộng vẫn linh hoạt hơn.

Phần so sánh đầy đủ giữa ba hệ, gồm bề rộng mặt viết và tình huống dùng của từng loại, nằm ở bài bảng trượt 3 tấm, khi nào nên chọn thay vì 2 hay 4 tấm, còn nguyên lý hoạt động và cách bố trí bảng trong phòng học thì ở bài bảng trượt ngang, cơ chế hoạt động và cách bố trí đúng trong phòng học.

Nếu đã lắp rồi mà muốn màn hình lớn hơn

Đây là tình huống có thật ở nhiều trường, và không phải lúc nào cũng phải thay cả hệ. Có ba hướng, xếp theo mức tốn kém từ thấp lên cao, và nên bàn với đơn vị sản xuất trước khi quyết bỏ hệ cũ.

Tình huống	Hướng xử lý
Màn hình hiện tại vẫn lọt khoảng lộ, chỉ thiếu chỗ viết	Bổ sung một bảng từ treo tường ở mảng tường bên cạnh, dùng cho phần nội dung cần giữ lại cả tiết
Cần màn hình lớn hơn nhưng chưa đổi được bảng	Dùng màn chiếu kéo hoặc máy chiếu chiếu lên mặt bảng, giữ nguyên hệ đang có
Bắt buộc lên màn hình cỡ lớn, phòng dùng lâu dài	Chuyển sang hệ 4 tấm để có khoảng lộ rộng gấp đôi, khung và ray làm lại nhưng mặt bảng cũ thường tận dụng được nếu còn phẳng và chưa xước tới nền thép

Hướng thứ ba đáng hỏi kỹ, vì mặt bảng là phần chiếm giá trị lớn trong một bộ bảng trượt, giữ lại được thì tiết kiệm đáng kể so với làm mới toàn bộ.

Chiều cao treo và ánh sáng có bị ảnh hưởng không

Có, và đây là phần nhiều hồ sơ bỏ sót. Mục 5.2.12 của TCVN 8794:2011 do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố quy định mép dưới bảng cách sàn 0,8 đến 1,0 m với trường trung học. Con số này ràng buộc luôn vị trí màn hình, vì màn hình gắn trong khoảng lộ của bảng thì tâm màn cũng nằm trong cùng dải chiều cao ấy. Chiều cao bảng của xưởng cố định ở 1230 mm nên từ mép dưới là suy ra được mép trên.

Về ánh sáng, Bảng 4 của cùng tiêu chuẩn yêu cầu độ rọi trên mặt bảng đạt 500 lux, trong khi chiếu sáng chung của phòng học chỉ cần 300 lux, và ghi rõ đó là độ rọi đứng chống loá. Phòng có màn hình càng phải tính kỹ, vì đèn rọi bảng đặt sai góc sẽ hắt thẳng vào mặt kính màn hình, và lúc ấy cả bảng lẫn màn hình đều khó nhìn.

Bảng tra nhanh ba hệ theo số tấm trượt

Hệ	Tấm cố định	Tấm trượt	Khoảng lộ ra
2 tấm	không có	2 tấm, trượt sang hai bên	Rộng, nhưng không có tấm cố định làm nền
3 tấm	2 tấm ngoài	1 tấm giữa, trượt sang cả hai bên	Bằng một bề rộng tấm
4 tấm	2 tấm ngoài	2 tấm giữa, mỗi tấm một phía	Bằng hai bề rộng tấm

Bài do bộ phận kỹ thuật Công ty Cổ phần Thiết bị giáo dục Hồng Đức biên soạn, dựa trên cấu tạo sản phẩm và thực tế khảo sát, lắp đặt bảng cho các trường tại Thanh Hóa và các tỉnh lân cận.