Trong những năm gần đây, STEM và STEAM trở thành hai phương pháp giáo dục nổi bật tại Việt Nam, đặc biệt khi các trường học đẩy mạnh đổi mới chương trình và đầu tư không gian học tập hiện đại. Mặc dù khá quen thuộc, nhưng nhiều phụ huynh và giáo viên vẫn nhầm lẫn hai mô hình này. Việc hiểu đúng sự khác nhau giữa STEM và STEAM giúp nhà trường lựa chọn phương pháp phù hợp, từ đó tối ưu hiệu quả giảng dạy lẫn đầu tư thiết bị.
1. STEM là gì?
STEM bao gồm bốn lĩnh vực cốt lõi:
-
Science – Khoa học
-
Technology – Công nghệ
-
Engineering – Kỹ thuật
-
Mathematics – Toán học
STEM chú trọng phát triển tư duy logic, kỹ năng nghiên cứu và khả năng giải quyết vấn đề thông qua các hoạt động thử nghiệm, mô phỏng hoặc thiết kế kỹ thuật.
2. STEAM là gì?
STEAM được mở rộng từ STEM bằng cách bổ sung yếu tố:
-
A – Arts (Nghệ thuật)
Arts trong STEAM không chỉ là hội họa hay âm nhạc, mà là toàn bộ phạm vi tư duy sáng tạo, thẩm mỹ, kỹ năng kể chuyện và biểu đạt cảm xúc. Nhờ đó, STEAM giúp học sinh vừa học khoa học – công nghệ, vừa phát triển khả năng sáng tạo toàn diện.
>> STEAM là gì? Tiêu chuẩn không gian và thiết bị cho phòng STEAM trong trường học
3. Bảng so sánh STEM và STEAM
| Tiêu chí | STEM | STEAM |
|---|---|---|
| Thành phần | Science – Technology – Engineering – Mathematics | STEM + Arts (Nghệ thuật) |
| Mục tiêu chính | Phát triển tư duy logic, giải quyết vấn đề bằng phương pháp khoa học | Phát triển toàn diện: tư duy khoa học + tư duy sáng tạo |
| Cách tiếp cận | Phân tích, tính toán, thí nghiệm | Kết hợp khoa học với nghệ thuật, cá nhân hóa sản phẩm |
| Loại sản phẩm | Mô hình kỹ thuật, thí nghiệm, robot cơ bản | Sản phẩm có tính thẩm mỹ: mô hình sáng tạo, câu chuyện, poster trình bày |
| Đối tượng phù hợp | Tiểu học – THCS – THPT | Mầm non – Tiểu học – THCS |
| Không gian học tập | Phòng thí nghiệm, khu kỹ thuật | Phòng học mở, linh hoạt; có thêm khu vực sáng tạo nghệ thuật |
| Kỹ năng nổi bật | Tư duy logic, phân tích, kỹ thuật | Sáng tạo, giao tiếp, cảm xúc, tư duy đa chiều |
4. Nên chọn STEM hay STEAM cho trường học?
Khi nào nên chọn STEM?
STEM phù hợp với các trường:
-
Tập trung vào toán – khoa học – công nghệ.
-
Muốn rèn tư duy logic và kỹ năng kỹ thuật cho học sinh.
-
Định hướng các hoạt động mang tính phân tích, thí nghiệm.
Khi nào nên chọn STEAM?
STEAM phù hợp với:
-
Trường mầm non, tiểu học hoặc các mô hình học trải nghiệm.
-
Định hướng giáo dục toàn diện: kỹ năng, cảm xúc, thẩm mỹ.
-
Không gian linh hoạt, khuyến khích sáng tạo và hoạt động nhóm.
5. Vì sao STEAM ngày càng được ưa chuộng?
Khác với STEM, STEAM mang lại sự mềm mại và gần gũi hơn với trẻ nhỏ.
Trẻ không chỉ “làm ra sản phẩm”, mà còn được kể câu chuyện về sản phẩm, trang trí, trình bày trước lớp, nhờ đó rèn được:
-
Sự tự tin
-
Năng lực thẩm mỹ
-
Kỹ năng giao tiếp
-
Tư duy thiết kế
Các phòng STEAM hiện đại thường được thiết kế như không gian mở, sử dụng bàn ghế mô-đun, vật liệu thủ công, bộ công cụ kỹ thuật – tất cả giúp trẻ vừa học vừa khám phá.
STEM và STEAM đều có giá trị trong giáo dục hiện đại. Tuy nhiên, STEAM được xem là lựa chọn linh hoạt hơn, đặc biệt trong môi trường mầm non và tiểu học – nơi trẻ cần cả khoa học lẫn sáng tạo để phát triển toàn diện. Việc hiểu đúng sự khác biệt giúp nhà trường đầu tư chương trình, trang thiết bị và phòng học một cách hiệu quả, tối ưu ngân sách nhưng vẫn mang lại trải nghiệm học tập chất lượng cho học sinh.