Có năm cách kê bàn ghế lớp học thường gặp, nhưng lớp của thầy cô kê được mấy kiểu trong số đó lại phụ thuộc vào một chuyện ít ai hỏi trước khi mua: lớp đang dùng bàn liền ghế hay bàn rời ghế.
Bàn liền ghế, tức ghế gắn cứng vào khung bàn, gần như chỉ xếp thành hàng được. Muốn kê cụm nhóm, chữ U hay vòng tròn thì bàn phải là loại rời ghế, chẳng hạn HBH13M khổ 1200 × 400 × 640 mm hoặc bàn đơn TK181M khổ 800 × 500 × 640 mm. Đó là ràng buộc có thật, và nên biết từ lúc lập dự toán chứ không phải lúc muốn đổi cách dạy.
Vì sao cách kê bàn ghế lại ảnh hưởng tới giờ học
Cách sắp xếp bàn ghế tác động tới hành vi và thái độ của học sinh nhiều hơn vẻ ngoài của nó. Khi bàn ghế kê quá dày, thiếu chỗ đi lại, các em cảm thấy bị bó buộc và ngại trao đổi, còn thầy cô thì khó tới được chỗ những em ngồi trong cùng. Ngược lại, một không gian thoáng và dễ đổi cách kê sẽ khuyến khích các em nói ra ý của mình, làm việc nhóm tự nhiên hơn, và giáo viên cũng quan sát được cả lớp mà không phải đi vòng.
Nói vậy không có nghĩa kiểu kê nào cũng hợp mọi giờ học. Một tiết giảng lý thuyết cần các em cùng hướng lên bảng, một tiết thảo luận lại cần các em nhìn được mặt nhau, và hai nhu cầu ấy đòi hỏi hai cách kê khác hẳn. Vấn đề của nhiều lớp không phải là chọn sai kiểu, mà là bộ bàn ghế trong phòng chỉ cho phép đúng một kiểu duy nhất.
Trước khi chọn kiểu kê, hãy xem lớp đang dùng loại bàn nào
Đây là bước thường bị bỏ qua, và bỏ qua nó thì mọi lời khuyên về cách kê đều thành lý thuyết suông. Bàn liền ghế là loại ghế gắn cứng vào khung bàn thành một khối. Trong dòng của xưởng có HBH11M loại ghế không tựa, HBH12M loại có tựa, và HBH14M loại bán trú mà mặt bàn mở rộng ra thành giường cho các cháu ngủ trưa, cả ba đều khổ 1200 × 400 × 640 mm. Ưu điểm của chúng là chắc chắn, học sinh không kéo ghế lệch ra khắp nơi, và với lớp bán trú thì cái mặt bàn mở ra ấy là thứ không thay thế được. Nhược điểm là chúng nặng, xoay khó, và vì ghế quay cố định về một hướng nên gần như chỉ xếp thành hàng được.
Bàn rời ghế thì bàn một đằng ghế một nẻo, các em xoay ghế về hướng nào cũng được. Dòng này có HBH13M cho tiểu học khổ 1200 × 400 × 640 mm, HBH23M cho trung học cơ sở khổ 1200 × 400 × 700 mm, và TK181M là bàn đơn một chỗ khổ 800 × 500 × 640 mm. Loại này kê được cả năm kiểu nói ở dưới, đổi lại thầy cô phải nhắc các em xếp ghế lại ngay ngắn cuối buổi.
Nên câu hỏi đầu tiên không phải là nên kê kiểu gì, mà là lớp đang có bàn liền ghế hay bàn rời ghế. Trả lời xong câu ấy thì danh sách lựa chọn ngắn lại rất nhanh.
Năm cách bố trí bàn ghế học sinh thường dùng
Kiểu cụm nhóm (Cluster Seating)
Các bàn được ghép lại thành từng cụm nhỏ, mỗi cụm chừng bốn tới sáu học sinh ngồi quây quanh. Đây là cách kê khuyến khích các em hợp tác và thảo luận nhiều nhất, đồng thời cho phép thầy cô đi tới từng nhóm để hướng dẫn riêng thay vì giảng chung cho cả lớp. Nhược điểm là một số em sẽ quay lưng về phía bảng, nên khi cần giảng lý thuyết thì cả nhóm phải xoay người, và lớp cũng ồn hơn kiểu xếp hàng.
Kiểu này cần bàn rời ghế. Với bàn đôi 1200 mm thì ghép hai bàn là thành một cụm bốn chỗ, còn muốn cụm sáu chỗ thì ghép ba bàn hoặc dùng bàn đơn TK181M cho linh hoạt hơn.
Kiểu chữ U (U-Shape Seating)
Bàn kê thành hình chữ U ôm lấy phần giữa phòng, thầy cô đứng ở khoảng trống đó và nhìn thấy mặt từng em. Cách kê này rất hợp với những giờ cần trao đổi nhiều giữa thầy và trò, các buổi thuyết trình, hay giờ ngoại ngữ khi cô cần nghe rõ từng em phát âm. Học sinh cũng nhìn được nhau nên tranh luận tự nhiên hơn hẳn.
Đổi lại kiểu chữ U ăn diện tích. Phần giữa phòng bỏ trống hoàn toàn, nên cùng một phòng thì nó chứa được ít học sinh hơn kiểu xếp hàng. Phòng đông trên bốn mươi em thường phải kê chữ U hai lớp, và lúc ấy các em ở lớp ngoài lại xa thầy cô.
Kiểu xếp hàng truyền thống (Row Seating)
Các bàn xếp thành hàng ngang, tất cả cùng hướng lên bảng. Kiểu này bị chê là ít tương tác, nhưng nó vẫn là cách kê chứa được nhiều học sinh nhất trong cùng một diện tích, và với những giờ cần tập trung cao hoặc giờ kiểm tra thì nó lại là cách hợp lý nhất. Học sinh nhìn bảng thẳng, không phải xoay người, và giữ được khoảng riêng để tập trung.
Đây cũng là kiểu duy nhất mà bàn liền ghế kê được. Trường nào đang dùng HBH11M, HBH12M hay HBH14M thì thực tế chỉ có lựa chọn này, và điều đó không sai, chỉ là cần biết trước khi kỳ vọng vào những cách kê khác.
Kiểu linh hoạt (Flexible Seating)
Học sinh được chọn chỗ ngồi và tư thế hợp với mình, từ bàn thường, bàn đứng cho tới ghế bệt hay góc đọc sách. Cách làm này đang phổ biến dần ở các trường tư và trường quốc tế, vì nó cho các em quyền tự chủ và làm không khí lớp bớt căng. Cần nói thật là kiểu này khó nhất trong năm kiểu. Nó đòi hỏi nhiều loại đồ khác nhau trong cùng một phòng, cần bàn nhẹ để các em tự dời được, và cần thầy cô quen với việc lớp không còn hàng lối. Trường muốn thử thì nên bắt đầu bằng một góc nhỏ trong lớp thay vì đổi cả phòng ngay.
Kiểu vòng tròn (Circle Seating)
Bàn ghế kê thành vòng tròn hoặc hình bầu dục, ai cũng nhìn thấy tất cả mọi người. Đây là cách kê hợp nhất cho giờ sinh hoạt lớp, giờ kể chuyện ở tiểu học, hay những buổi thảo luận mà thầy cô muốn các em nói ngang hàng với nhau thay vì chỉ trả lời khi được gọi. Trong thực tế, vòng tròn thật sự chỉ làm được với bàn đơn như TK181M, vì bàn đôi dài 1200 mm ghép thành vòng tròn sẽ ra hình đa giác góc cạnh chứ không tròn. Nhiều lớp vì thế chọn cách đẩy bàn ra sát tường rồi cho các em ngồi ghế thành vòng ở giữa, và cách ấy cũng đạt được điều cần đạt.
Bảng đối chiếu năm kiểu kê với loại bàn
Gom lại cho dễ nhìn, vì đây là chỗ quyết định trước khi bàn tới chuyện gì khác.
| Kiểu kê | Bàn liền ghế | Bàn rời ghế | Tốn diện tích |
|---|---|---|---|
| Xếp hàng truyền thống | Được | Được | Ít nhất |
| Cụm nhóm | Không | Được | Vừa |
| Chữ U | Không | Được | Nhiều |
| Vòng tròn | Không | Được, hợp nhất với bàn đơn | Nhiều |
| Linh hoạt | Không | Được, cần thêm đồ khác | Tuỳ cách làm |
Phòng rộng bao nhiêu thì kê được kiểu nào
Trước khi vẽ sơ đồ kê bàn, có hai con số nên biết. TCVN 8794:2011 nêu chiều rộng phòng học không nhỏ hơn 7,20 m và định mức diện tích 1,50 m² cho mỗi học sinh. Hai con số ấy là căn cứ để biết phòng của mình đang rộng rãi hay đã kín.
Từ đó tính ra được khá nhiều thứ. Một bàn đôi dài 1200 mm phục vụ hai học sinh, nên lấy chiều dài mỗi dãy kê được chia cho 1200 là biết dãy đó đặt được mấy bàn. Kiểu xếp hàng tận dụng diện tích tốt nhất, kiểu cụm nhóm tốn hơn một chút vì phải chừa lối đi quanh từng cụm, còn chữ U và vòng tròn thì tốn nhất vì bỏ trống cả phần giữa phòng. Phòng đã chạm ngưỡng 1,50 m² mỗi em thì gần như chỉ kê hàng được, và đó là thông tin nên biết trước khi hứa với phụ huynh về một lớp học tương tác.
Một lớp có thể dùng nhiều cỡ số cùng lúc
Đây là điều ít người biết, dù nó nằm ngay trong văn bản. Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BGDĐT-BKHCN-BYT do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế ban hành ghi rõ rằng trong một phòng học có thể bố trí đồng thời nhiều cỡ số. Nghĩa là trường không bắt buộc phải mua cả phòng cùng một cỡ. Lớp nào có chênh lệch chiều cao lớn giữa các em, chuyện rất thường gặp ở lớp 4 lớp 5, thì đặt hai cỡ rồi xếp các em cao ngồi phía sau là vừa đúng quy định vừa hợp lý. Dòng làm theo cỡ số của xưởng gồm bốn mã từ HBH03M tới HBH06M, bàn cao lần lượt 510, 570, 630 và 690 mm, đủ cho cỡ III tới cỡ VI.
Riêng bàn ghế bán trú thì ngược lại, cả phòng nên thống nhất một cỡ. Lý do rất thực tế: giữa trưa các bộ phải xếp lại thành mặt phẳng liền cho các cháu nằm, mà trộn nhiều cỡ thì mặt nằm lồi lõm.
Ba điều nên kiểm trước khi kê lại cả phòng
Việc kê lại một lớp mất chừng một buổi, nhưng kê xong mới phát hiện vướng thì mất cả tuần để sửa. Ba điều dưới đây kiểm trước là đỡ. Ánh sáng vào từ hướng nào. Cửa sổ nên nằm bên trái hoặc bên hông người ngồi. Ánh sáng hắt từ sau lưng sẽ đổ bóng xuống trang vở, còn chiếu thẳng từ trước thì các em chói mắt khi nhìn lên bảng. Đổi cách kê là đổi luôn hướng ngồi, nên chuyện này phải tính lại từ đầu.
Em ngồi trong cùng có ra vào được không. Ngồi thử vào chỗ khuất nhất rồi đứng dậy đi ra, làm lúc các chỗ khác đã có người ngồi. Đây là phép thử đơn giản mà phát hiện được phần lớn lỗi bố trí.
Góc nhìn lên bảng của em ngồi ngoài cùng. Em ngồi mép ngoài hàng đầu là người nhìn bảng chéo nhất phòng. Nếu em ấy phải nghiêng người mới đọc được chữ thì hàng đầu cần lùi lại hoặc thu hẹp lại.
Phần chọn cỡ số theo chiều cao học sinh có ở bài kích thước bàn ghế học sinh tiểu học bán trú, còn phần so sánh bàn rời với bàn liền ghế theo cách dạy thì ở bài bàn ghế học sinh tại Thanh Hóa.
Nội thất Hồng Đức sản xuất cả dòng bàn liền ghế lẫn dòng bàn rời ghế tại Lô C, Khu công nghiệp Lễ Môn, phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa, và làm cả dòng theo cỡ số của Thông tư 26.
Trường gửi kích thước phòng và sĩ số về số 0914 312 295, chúng tôi vẽ lại sơ đồ kê bàn cho từng kiểu bố trí để thầy cô so trước khi quyết. Việc này không tính phí.
Ghi chú về số liệu
- Kích thước và kiểu dáng các mã HBH11M, HBH12M, HBH13M, HBH14M, HBH23M, TK181M và dòng cỡ số HBH03M tới HBH06M lấy từ hồ sơ sản phẩm đang đăng của Công ty Cổ phần Thiết bị giáo dục Hồng Đức, rà ngày 14/09/2026.
- Câu trong một phòng học có thể bố trí đồng thời nhiều cỡ số, cùng chiều cao bàn 510, 570, 630 và 690 mm của cỡ III tới cỡ VI, lấy từ Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BGDĐT-BKHCN-BYT, bản đăng trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
- Chiều rộng phòng học không nhỏ hơn 7,20 m và định mức 1,50 m² mỗi học sinh lấy từ TCVN 8794:2011, tra trên cổng thông tin tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam. Đây là tiêu chuẩn tự nguyện áp dụng, không phải quy chuẩn bắt buộc.
- Phần ưu nhược điểm của từng kiểu kê, chuyện bàn liền ghế chỉ xếp hàng được và ba điều nên kiểm trước khi kê lại là kinh nghiệm sản xuất, lắp đặt tại xưởng, không phải quy định bắt buộc.
- Bài không nêu khoảng cách lối đi giữa các dãy bằng con số vì chúng tôi chưa đối chiếu xong căn cứ cho con số đó.
Bài do bộ phận kinh doanh Công ty Cổ phần Thiết bị giáo dục Hồng Đức biên soạn, dựa trên hồ sơ sản phẩm và thực tế cung cấp bàn ghế lớp học cho trường học tại Thanh Hóa và các tỉnh lân cận.
Câu hỏi thường gặp về bố trí bàn ghế học sinh
Bố trí bàn ghế theo nhóm có phù hợp mọi môn học không?
Không. Kiểu cụm nhóm hợp với giờ thảo luận, làm việc nhóm, nhưng khi cần giảng lý thuyết thì cả nhóm phải xoay người mới nhìn lên bảng được, gây bất tiện và mất thời gian chuyển đổi giữa các hoạt động trong tiết học.
Bàn ghế liền hay rời dễ xoay chuyển đội hình hơn?
Bàn rời ghế dễ xoay chuyển hơn hẳn, vì ghế tách rời khỏi khung bàn nên xếp được cả năm kiểu bố trí. Bàn liền ghế như HBH11M, HBH12M, HBH14M có ghế gắn cứng vào khung bàn, quay cố định một hướng nên thực tế chỉ xếp hàng truyền thống được.
Diện tích lớp học ảnh hưởng thế nào đến cách bố trí?
Theo TCVN 8794:2011, phòng học cần rộng tối thiểu 7,20 m và định mức 1,50 m² cho mỗi học sinh. Kiểu xếp hàng tận dụng diện tích tốt nhất, còn kiểu chữ U và vòng tròn tốn diện tích nhất vì bỏ trống khoảng giữa phòng. Phòng đã chạm ngưỡng 1,50 m² mỗi em gần như chỉ kê hàng được.
Có nên đổi cách bố trí bàn ghế theo từng tiết học không?
Nếu lớp dùng bàn rời ghế loại nhẹ thì có thể đổi cách kê linh hoạt theo từng tiết, ví dụ kê hàng khi giảng lý thuyết và chuyển cụm nhóm khi thảo luận. Với bàn liền ghế thì không đổi được kiểu kê, nên trường cần xác định trước cách dạy chủ đạo của lớp khi chọn loại bàn.