Học sinh ngồi sai tư thế phần lớn không phải vì các em lười giữ lưng thẳng, mà vì khoảng cách giữa mặt bàn và mặt ghế không đúng. Con số ấy nên nằm trong quãng 190 đến 280 mm tuỳ vóc dáng.
Lệch quãng đó thì bàn cao quá so với ghế, em buộc phải nhấc vai lên mới viết được, hoặc bàn thấp quá, em buộc phải gập người xuống mới nhìn rõ. Cả hai đều là phản ứng tự nhiên của cơ thể, nhắc bao nhiêu lần cũng không đổi được.
Vì sao nhắc suông thì không ăn thua
Thầy cô và phụ huynh nào cũng từng nhắc: ngồi thẳng lưng, đừng cúi sát vở, đừng nghiêng người. Nhắc xong thì em ngồi thẳng được vài phút, rồi đâu lại vào đấy. Lý do không nằm ở ý thức của học sinh. Cơ thể luôn tự tìm tư thế đỡ mỏi nhất trong không gian nó đang có. Bàn cao quá thì phải nhấc vai, đó là cách duy nhất để đặt tay lên mặt bàn. Bàn thấp quá thì phải cúi, vì mắt cần khoảng cách nhất định mới nhìn rõ chữ. Bảo em ngồi khác đi tức là bảo em chọn tư thế mỏi hơn, và không ai giữ được lâu.
Muốn sửa tư thế thì phải sửa cái bàn cái ghế trước.
Hiệu số, con số quyết định tư thế
Người ta hay hỏi bàn cao bao nhiêu là chuẩn. Nhưng chiều cao bàn đứng một mình chưa nói lên điều gì. Cái quyết định là khoảng cách giữa mặt bàn và mặt ghế, trong nghề gọi là hiệu số.
Hiệu số vừa vặn thì cẳng tay đặt lên bàn một cách tự nhiên, vai buông thả, lưng giữ thẳng mà không phải gắng sức. Hiệu số lớn quá, vai bị đẩy lên. Nhỏ quá, người bị gập xuống. Chỉ chênh vài phân là tư thế đã khác hẳn.
Để dễ hình dung, hiệu số hợp lý tăng dần theo vóc dáng: quanh 190 mm với các em nhỏ nhất mới vào lớp 1, lên tới khoảng 280 mm với học sinh cấp 3. Bộ bàn ghế nào cũng phải giữ được tỷ lệ này, dù chiều cao tuyệt đối là bao nhiêu.
Lỗi âm thầm nhất, ghép bàn cỡ này với ghế cỡ khác
Đây là chỗ hỏng mà kiểm tra riêng từng món thì không bao giờ thấy. Một chiếc bàn đúng quy cách ghép với một chiếc ghế cũng đúng quy cách, nhưng khác bộ, thì hiệu số ra sai. Bàn đúng, ghế đúng, bộ sai. Nghe vô lý nhưng lớp nào cũng có.
Nó xảy ra dần dần qua nhiều năm. Ghế gãy thì mua bù mấy chiếc, bàn hỏng thì thay lẻ vài cái, mỗi lần một ít, đều là hàng tốt cả. Đến một lúc nào đó cả phòng thành chắp vá mà không ai nhớ nó bắt đầu từ đâu.
Cách phát hiện: đo từng bộ một, đừng đo mẫu vài cái rồi suy ra cả phòng. Mất một buổi nhưng thấy rõ phòng nào lành, phòng nào cần xử lý.
Ba dấu hiệu quan sát được khi các em ngồi
Không cần thước, chỉ cần đứng cuối lớp nhìn một lượt lúc học sinh đang viết. Vai nhô lên, khuỷu tay bè ra. Bàn cao quá so với ghế. Ngồi lâu thì mỏi cổ, mỏi vai, chữ viết cũng xấu đi vào cuối buổi.
Lưng gập, mặt sát vở. Bàn thấp quá. Đây là kiểu ngồi hại nhất, vì vừa cong cột sống vừa để mắt quá gần trang giấy.
Chân treo lơ lửng hoặc đầu gối nhô cao hơn hông. Vấn đề ở ghế chứ không ở bàn. Chân không chạm sàn thì em hay ngoắc chân vào giằng bàn cho đỡ mỏi, ngồi vẹo hẳn sang một bên.
Một em có dấu hiệu thì có thể do em ấy cao hoặc thấp hơn bạn. Nhiều em cùng có một dấu hiệu thì vấn đề nằm ở bộ bàn ghế của phòng.
Trường đã có sẵn số đo chiều cao học sinh
Nhiều trường tưởng muốn rà soát thì phải tổ chức đo lại toàn bộ. Thực ra không cần. Theo Thông tư liên tịch 13/2016 về công tác y tế trường học, các trường phải khám sức khoẻ đầu năm cho học sinh, trong đó có đo chiều cao. Số liệu ấy nằm sẵn trong hồ sơ sức khoẻ, chỉ việc lấy ra dùng.
Có bảng chiều cao theo lớp rồi thì biết ngay khối nào đang dùng bàn ghế không hợp, và cần bao nhiêu bộ mỗi loại khi bổ sung.
Xếp lại chỗ ngồi, việc làm được ngay mà không tốn tiền
Trước khi tính chuyện mua sắm, có mấy việc làm được luôn. Xếp em cao ngồi cuối, em thấp ngồi trên. Vừa hợp tầm nhìn lên bảng, vừa tận dụng được chỗ trống rộng hơn ở hàng cuối cho các em cao duỗi chân.
Gom bộ cùng cỡ về một chỗ. Nếu phòng đang lẫn nhiều cỡ, xếp các bộ cùng cỡ thành từng dãy rồi bố trí học sinh theo dãy, thay vì để lẫn lộn khắp phòng. Đảo bộ giữa các phòng. Khối lớp trên đang dùng bộ nhỏ trong khi khối dưới thừa bộ lớn là chuyện hay gặp. Đảo lại cho đúng chỗ, nhiều trường giải quyết được kha khá mà không mất đồng nào.
Cách đo và kiểm tra chi tiết xem ở bài tự kiểm tra bàn ghế có vừa với học sinh không. Ở nhà thì ngoài chiều cao bàn ghế còn có chỗ kê. Bàn đặt sai phía so với cửa sổ khiến bàn tay đổ bóng lên trang giấy, con cúi thấp xuống để nhìn cho rõ. Chuyện này tôi viết ở bài kê bàn học cho con ở đâu trong phòng.
Trường cần bàn ghế khớp đúng bảng cỡ số để nghiệm thu thì xem dòng làm đúng Thông tư 26, đủ bốn cỡ từ III đến VI, mỗi cỡ khớp từng milimet.
Hồng Đức làm bàn ghế học sinh đủ sáu cỡ số, tại Lô C, Khu công nghiệp Lễ Môn, phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa.
Tư thế ngồi của các em phụ thuộc bộ bàn ghế có vừa vóc dáng hay không. Trường cần rà lại thì gọi 0914 312 295, chúng tôi hướng dẫn cách đo tại lớp.
Căn cứ
- Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BGDĐT-BKHCN-BYT ngày 16/06/2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế hướng dẫn tiêu chuẩn bàn ghế học sinh trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông.
- Thông tư liên tịch số 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 12/05/2016 của Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về công tác y tế trường học, Điều 9 về khám sức khoẻ đầu năm.