Khi bố trí giá sách phòng đọc, nguyên tắc quan trọng nhất là kê các dãy giá vuông góc với cửa sổ để không chắn nguồn sáng chiếu tới bàn đọc. Giá sách thư viện cao hơn hẳn mặt bàn đọc, nên kê vuông góc giúp ánh sáng đi sâu vào các lối đi mà không đổ bóng lên khu vực đọc.

Giá sách thư viện cao từ 1440 đến 1780 mm che được những gì trong phòng đọc?
Chiều cao thực tế của giá sách thư viện dao động từ 1440 mm đến 1780 mm, đủ lớn để che chắn tầm nhìn và luồng ánh sáng trực tiếp chiếu tới các bề mặt làm việc thấp hơn trong phòng đọc.
Trong thư viện, giá sách và bàn đọc chênh nhau rất nhiều về chiều cao. Mặt bàn đọc chỉ cao ngang bụng học sinh, còn giá sách cao gần 1,8 mét, cao hơn cả bàn thủ thư. Kê sai hướng, mỗi dãy giá sẽ thành một bức tường chắn sáng giữa phòng.
Nếu dãy giá sách chắn ngang giữa cửa sổ và khu bàn đọc, toàn bộ bàn ghế phía sau rơi vào vùng bóng đổ. Học sinh ngồi đó phải cúi sát trang sách trong điều kiện thiếu sáng.
Bảng thông số chiều cao các thiết bị nội thất thư viện:
| Mã thiết bị | Kích thước (Dài × Rộng × Cao) mm | Chất liệu | Đặc điểm chiều cao so với luồng sáng |
|---|---|---|---|
| HTV11D | 750 × 594 × 1440 | Gỗ công nghiệp MFC, khung sắt sơn tĩnh điện | Mã thấp nhất nhóm giá sách, dạng bậc thang, tạo bóng đổ thấp |
| HTV11 | 1200 × 600 × 1670 | Gỗ công nghiệp MFC, khung sắt sơn tĩnh điện màu ghi sáng | Chiều cao trung bình, chắn sáng ngang tầm mắt người lớn |
| HTV11A | 1500 × 500 × 1780 | Gỗ công nghiệp MFC, khung sắt sơn tĩnh điện | Mã cao nhất nhóm giá sách, tạo diện tích chắn sáng lớn nhất |
| HTV12A | 2400 × 600 × 1670 | Gỗ công nghiệp MFC, khung sắt sơn tĩnh điện | Bề ngang rộng 2,4 mét, tạo dải chắn sáng liên tục trên sàn |
| HTV03 | 1200 × 1000 × 750 | Gỗ công nghiệp MFC hoặc gỗ tự nhiên ghép thanh, vách kính giữa, mặt dày 18 mm | Bàn đọc 4 chỗ, cao 750 mm, dễ bị giá sách cao che khuất nguồn sáng |
Hiểu rõ tương quan kích thước này giúp người quản lý phòng đọc tránh việc đặt giá sách tùy tiện chắn trước cửa sổ, làm triệt tiêu ánh sáng ban ngày trước khi chạm tới khu vực đọc.
Kê giá sách vuông góc hay song song với hướng cửa sổ?
Cách kê giá sách phù hợp là bố trí cạnh bên của giá sách hướng về phía cửa sổ, tức là các dãy giá chạy vuông góc với bức tường có cửa sổ lấy sáng chính của phòng đọc.
Khi các dãy giá sách được đặt vuông góc với cửa sổ, các khoảng trống giữa hai hàng giá sẽ trở thành những hành lang đón nhận trực tiếp ánh sáng tự nhiên từ ngoài rọi vào. Luồng sáng tự nhiên đi thẳng dọc theo chiều dài của lối đi, chiếu đều lên các gáy sách ở cả hai phía của kệ sách. Học sinh hoặc cán bộ quản lý khi bước vào lối đi này để tìm sách sẽ nhận ánh sáng chiếu từ bên hông, tránh được tình trạng bóng của chính cơ thể mình che khuất tên sách trên từng đợt kệ.
Ngược lại, nếu kê giá sách song song với cửa sổ, dãy giá đầu tiên sát cửa sổ sẽ đón trọn luồng sáng, nhưng mặt sau của nó cùng toàn bộ các dãy giá phía sau sẽ bị che tối. Tình trạng này biến không gian bên trong thành các khe hành lang tối tăm, buộc nhà trường phải bật đèn điện nhân tạo liên tục trong suốt giờ mở cửa. Dãy giá kê song song còn ngăn cản luồng gió và ánh sáng tự nhiên đi sâu vào trung tâm phòng đọc, nơi bố trí các cụm bàn đọc sách.
Bên cạnh yếu tố chiếu sáng, việc kê vuông góc còn giúp bảo quản sách và tài liệu thư viện. Khi ánh nắng mặt trời chiếu qua cửa sổ, nếu giá sách kê song song thì toàn bộ mặt sách của một phía kệ sẽ tiếp xúc trực tiếp với bức xạ mặt trời trong nhiều giờ mỗi ngày. Tác động nhiệt và tia tử ngoại từ ánh nắng có thể làm giấy nhanh ố vàng, giòn gãy và phai màu mực in trên bìa sách. Kê giá sách vuông góc giúp giảm thiểu diện tích bề mặt sách tiếp xúc trực diện với ánh nắng, hạn chế tác hại nhiệt đối với tài liệu.
Bàn đọc thư viện nên đặt gần cửa sổ hay xa cửa sổ?
Bàn đọc sách nên được ưu tiên bố trí ở các khu vực gần cửa sổ nơi có ánh sáng tự nhiên dịu mát, nhưng cần giữ một cự ly hợp lý hoặc có biện pháp che chắn thay vì đặt ép sát mép tường kính.

Đặt bàn đọc gần nguồn sáng tự nhiên giúp mắt học sinh ít bị điều tiết căng thẳng hơn so với việc đọc sách dưới ánh sáng đèn điện kéo dài. Tuy nhiên, nếu phòng đọc có cửa sổ hướng tây đón ánh nắng gay gắt vào buổi chiều, việc ngồi đọc sách quá sát cửa sổ sẽ gây hiện tượng chói mắt, lóa mặt giấy và làm nhiệt độ tại chỗ tăng cao, gây khó chịu cho người đọc.
Để khắc phục nhược điểm này mà vẫn tận dụng được ánh sáng tự nhiên, phòng đọc nên lắp rèm điều tiết ánh sáng hoặc bố trí lối đi thông thủy chạy dọc giữa mép cửa sổ và dãy bàn đọc đầu tiên. Khi đó, bàn đọc vẫn nhận đủ ánh sáng khuếch tán êm dịu mà không bị ánh nắng trực tiếp chiếu vào mặt bàn.
Bàn đọc lớn cho nhóm 8 chỗ hoặc bàn vuông 4 chỗ có vách ngăn nên đặt ở chỗ thoáng gần cửa sổ để nhóm học sinh dễ trao đổi và ghi chép. Bàn 4 chỗ có vách kính ngăn giữa thì có thể ghép thành cụm đọc tập trung ở giữa phòng. Nếu mặt bằng buộc phải đặt bàn xa cửa sổ, nhà trường nên bố trí đèn rọi thẳng xuống mặt bàn để bù phần ánh sáng tự nhiên bị thiếu.
Cần đo đạc những thông số nào của phòng trước khi kê giá sách?
Trước khi bắt tay vào sắp xếp hay lắp đặt thiết bị, cán bộ thư viện cần đo đạc chi tiết chiều dài, chiều rộng, chiều cao trần nhà của phòng, kết hợp định vị chính xác hệ thống cửa sổ, cửa đi và các chướng ngại vật cố định.
Quy trình khảo sát và đo đạc không gian phòng đọc thư viện gồm các bước cụ thể sau:
- Đo kích thước tổng thể phòng đọc: Xác định chiều dài và chiều rộng sàn nhà từ mép tường này sang mép tường đối diện. Đo chiều cao thông thủy từ mặt sàn đến trần nhà hoặc mép dưới dầm bê tông để đảm bảo các giá sách cao từ 1440 mm đến 1780 mm không va chạm với quạt trần hay đèn chiếu sáng.
- Xác định vị trí và kích thước hệ thống cửa: Đo khoảng cách từ góc tường đến từng mép khung cửa sổ, chiều rộng khung cửa, chiều cao bậu cửa sổ tính từ sàn và khoảng cách từ mép trên cửa sổ lên trần. Đối với cửa ra vào, cần xác định góc mở cánh cửa để khi mở hết cỡ không va quẹt vào đầu hồi các dãy giá sách.
- Tính chỗ chiếm của giá sách: giá sách khung sắt sâu khoảng 50–60 cm, còn giá học liệu gỗ tự nhiên ghép thanh chỉ sâu 30 cm nên kê áp sát được vào mảng tường giữa hai cửa sổ.
- Xác định độ rộng lối đi thông thủy: Tính toán khoảng cách giữa các mặt giá sách đối diện nhau và lối đi chính dẫn từ cửa ra vào tới khu vực bàn đọc. Lối đi giữa hai dãy giá sách phải đủ rộng để học sinh di chuyển, tra cứu sách và tránh cản trở việc vận chuyển tài liệu theo hồ sơ thiết kế phòng đọc.
Lập bản vẽ sơ đồ mặt bằng phác thảo với đầy đủ con số thực tế giúp đơn vị tránh tình trạng kê giá xong mới phát hiện giá sách che mất khung cửa sổ, chắn đường mở của cánh cửa hoặc lối đi quá chật hẹp.
Những gì cần hỏi thêm và lưu ý ngoài cách kê giá sách?
Ngoài việc định hướng kê giá sách và bàn đọc, người phụ trách thư viện cần quan tâm đến tiêu chuẩn độ rọi chiếu sáng, đặc tính vật liệu phù hợp với môi trường thực tế và khoảng cách an toàn với tường nhà.
Ánh sáng phòng đọc không chỉ phụ thuộc vào cách kê đồ. Người quản lý thư viện nên đi kiểm tra ánh sáng ở các góc phòng vào nhiều thời điểm trong ngày, chỗ nào tối thì lắp thêm đèn ở khe giữa các dãy giá.
Bàn và giá thư viện có hai loại mặt: gỗ công nghiệp MFC và gỗ tự nhiên ghép thanh. Ở vị trí gần cửa sổ, hay bị ẩm khi trời mưa và nóng khi nắng chiếu, nên cân nhắc kỹ chất liệu. Gỗ tự nhiên ghép thanh chắc và ổn định hơn nhưng giá cao hơn bản MFC khoảng 40–70% ở nhóm thư viện tiểu học. Giá sách khung sắt sơn tĩnh điện kết hợp đợt gỗ MFC thì cứng cáp, mặt phủ melamine dễ lau bụi.
Khi kê giá sách sát tường, không nên ép chặt mặt sau của giá vào tường xây. Tường ngoài trời tại các trường học ở khu vực miền Trung và miền Bắc thường bị ẩm vào mùa mưa nồm, nếu giá sách tiếp xúc trực tiếp sẽ dễ làm ẩm mốc lan sang sách vở và mặt sau của kệ gỗ nên chừa một khoảng hở cho thoáng. Việc lập dự toán số lượng bàn ghế và giá sách cũng cần đối chiếu với các quy định ngành giáo dục về tiêu chuẩn thư viện trường học.
Nội thất Hồng Đức với 22 năm sản xuất nội thất trường học, nhà máy đặt tại Lô C, Khu công nghiệp Lễ Môn, phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa, nhận cung cấp đầy đủ các dòng thiết bị thư viện từ giá sách khung sắt, giá học liệu gỗ tự nhiên đến bàn ghế đọc sách. Công ty có chính sách bảo hành 12 tháng, bảo trì bảo dưỡng trọn đời, giao và lắp đặt tận nơi kể cả các huyện xa, nhận bán lẻ số lượng ít và hỗ trợ khảo sát, đo đạc mặt bằng miễn phí tùy theo quy mô đơn hàng (chính sách thiết kế 3D được miễn phí nếu trường ký hợp đồng thi công trọn gói, có thu phí nếu chỉ làm riêng phần 3D). Quý trường và thầy cô quản lý thư viện có thể liên hệ hotline 0914312295 để gửi sơ đồ mặt bằng và nhận báo giá chi tiết theo từng hạng mục.
Câu hỏi thường gặp về bố trí giá sách phòng đọc
Bàn đọc đặt sát cửa sổ có bị chói không?
Bàn đọc đặt quá sát cửa sổ kính có thể bị chói mắt và tăng nhiệt độ vào những khung giờ nắng chiếu trực tiếp, đặc biệt là cửa sổ hướng tây. Nhà trường nên lắp thêm rèm điều tiết ánh sáng hoặc bố trí bàn đọc cách mép cửa sổ một khoảng đệm lối đi để vừa tận dụng ánh sáng tự nhiên vừa tránh lóa mắt khi đọc sách.
Có tư vấn bố trí mặt bằng không?
Nội thất Hồng Đức nhận cử cán bộ kỹ thuật đến khảo sát và đo đạc mặt bằng phòng đọc thư viện miễn phí, nhưng tùy theo quy mô đơn hàng thực tế của từng đơn vị. Về bản vẽ thiết kế không gian 3D, công ty áp dụng chính sách miễn phí nếu nhà trường ký hợp đồng thi công trọn gói và có tính phí nếu đơn vị chỉ yêu cầu làm riêng phần thiết kế 3D.
